STC Zemin teknik rehberi: Jet grouting (jet grout), yüksek enerjili akışkan jetleriyle zemini yerinde kesip bağlayıcıyla karıştırarak zemin-çimento (soilcrete) kolonları veya panelleri oluşturan özel geoteknik imalat yöntemidir. Temel altı iyileştirme, oturma azaltma, sıvılaşma riskinin kontrolü, kazı tabanı güçlendirmesi ve geçirimsizlik uygulamalarında kullanılır.
Jet Grout 1, Jet Grout 2 ve Jet Grout 3 Nedir? Aralarındaki Farklar
| Sistem | Akışkan | Çalışma prensibi | Tercih gerekçesi / dikkat |
|---|---|---|---|
| Jet 1 (single fluid) | Yüksek basınçlı çimento şerbeti | Çimento jeti hem zemini keser hem karıştırır. | Daha sade ekipman; kolon çapı zemine ve enerjiye bağlıdır. |
| Jet 2 (double fluid) | Çimento şerbeti + hava | Çimento jeti hava zarfıyla desteklenir, etkin kesme menzili artabilir. | Uygun koşullarda daha büyük çap; hava, geri dönüş ve zemin hareketleri izlenir. |
| Jet 3 (triple fluid) | Su + hava + çimento şerbeti | Su-hava jeti zemini keser; ayrı çıkıştan çimento verilir. | Kesme ve bağlayıcı dozajı ayrı yönetilebilir; ekipman ve kalite kontrol daha karmaşıktır. |
Jet 2, her zaman Jet 1'den; Jet 3 de her zaman Jet 2'den daha iyi değildir. Doğru sistem, zemin etüdü, hedef çap, dayanım, geçirimsizlik, çevre yapı riski ve deneme kolonları ile belirlenir.
Jet Grout Kaç Bar ile Yapılır? Basınç, Nozul, Çekme Hızı ve Kolon Çapları
Jet grout uygulamalarında 300, 350, 400, 450 ve 500 bar gibi yüksek basınç seviyeleri projeye ve ekipmana göre gündeme gelebilir. Bunlar tek başına doğru imalat reçetesi değildir. Pompa debisi (L/dk), nozul adedi ve çapı (mm), jet enerjisi, hava basıncı/debisi, tij dönüşü (dev/dk), çekme hızı (cm/dk), su/çimento oranı ve zemin davranışı birlikte değerlendirilir. Jet 3'te yüksek basınç çoğunlukla su kesme devresine aittir; çimento hattı ayrı parametrelere sahiptir.
| Parametre | Proje / deneme imalatında kontrol |
|---|---|
| Enjeksiyon basıncı (bar) | Sistem ve ekipman sınırları; pompa çıkışı ile gerçek nozul kayıpları |
| Nozul çapı ve adedi | Örn. 1,8–2,0 mm gibi ekipman konfigürasyonları; aşınma ve tıkanma |
| Çekme ve dönüş | Hedef enerji/m ve homojenlik için deneme kolonunda doğrulama |
| Su/çimento (kütlece) | Karışım tasarımı, yoğunluk, akışkanlık, dayanım ve saha ölçümü |
| Hava devresi (Jet 2–3) | Hava basıncı/debisi, kompresör yeterliliği ve güvenlik |
| Kolon çapı | Ø40, Ø60, Ø65, Ø80, Ø100, Ø120 cm ve daha büyük tasarım hedefleri; gerçek çap sahada doğrulanır |
Jet Grout Nasıl Yapılır? Şantiyede Adım Adım Uygulama
- Zemin etüdü: Sondaj logları, SPT/CPT, laboratuvar sonuçları, yeraltı suyu ve komşu yapı koşulları değerlendirilir.
- Proje ve aplikasyon: Kolon merkezleri koordinatlandırılır, akslar ve kotlar sahaya taşınır.
- Deneme kolonları: Uygun Jet 1/2/3 sistemi, nozul, debi, çekme ve dönüş parametreleri test edilir.
- Delgi: Tasarım alt kotuna kadar kontrollü delinir; sapma ve tabaka değişimleri kayıt altına alınır.
- Jetleme: İlgili akışkan devreleri açılır, tij döndürülerek kontrollü biçimde çekilir ve kolon oluşturulur.
- Reflü yönetimi: Yüzeye dönen zemin-şerbet karışımı izlenir ve uygun şekilde uzaklaştırılır. Anormal reflü kaybında iş durdurulup değerlendirme yapılır.
- İmalat kaydı: Kolon numarası, başlangıç/bitiş kotu, süre, basınç, debi, çimento sarfiyatı ve arızalar raporlanır.
- Kalite kontrol ve kabul: Uygun kür süresi sonunda tasarımda belirlenen deneylerle çap, süreklilik, dayanım ve performans doğrulanır.
Jet grout makinesi ve santral ekipmanları
Jet delgi makinesi, yüksek basınç pompası, karıştırıcı ve ajitatör santral, silo, dozaj sistemi, yüksek basınç hortumları, nozul/monitör, gerekirse hava kompresörü ve reflü toplama düzeni birlikte planlanır. Çalışma platformu taşıma gücü ve yüksek basınçlı hat güvenliği önceliklidir.
Jet Grout Projesi Nasıl Çizilmeli? Plan, Kesit, Kolon Aralığı ve Pafta İçeriği
Uygulama projesi yalnızca daire çizilmiş bir vaziyet planı değildir. Zemin modeli, yükler, hedef iyileştirme mekanizması ve hesap raporuyla uyumlu olmalıdır.
1. Plan paftası
Koordinatlı kolon merkezleri; akslar; kolon ID; çap; merkezden merkeze aralık; tekil, üçgen, kare veya şaşırtmalı dizilim; yapı sınırları ve mevcut altyapı.
2. Kesit ve kotlar
Mevcut zemin, çalışma platformu, temel alt kotu, jet başlangıç ve bitiş kotu, kolon boyu, taşıyıcı tabaka ve yeraltı suyu.
3. Teknik şartname
Jet sistemi, hedef çap/dayanım, izin verilen toleranslar, deneme kolonları, test sıklığı, kabul ölçütleri, günlük rapor ve düzeltici işlemler.
4. Hesap ve kontrol
Taşıma gücü, toplam/farklı oturma, deprem-sıvılaşma, stabilite, geçirimsizlik ve komşu yapı etkileri; tasarım amacına göre.
Kolon aralığı ve bindirme nasıl hesaplanır?
Eş çaplı komşu kolonlarda teorik doğrusal bindirme b = D − s (D: doğrulanmış kolon çapı, s: merkezler arası mesafe). Örnek: D=0,80 m ve s=0,65 m ise nominal bindirme 0,15 m'dir. Ancak tolerans, çap değişkenliği ve geçirimsizlik gereği ayrıca kontrol edilir; sadece bu formül projeyi doğrulamaz.
Geçirimsizlik perdesinde kolonların sürekliliği; temel altı iyileştirmede yük aktarımı ve rijitlik; kazı tabanında kaldırma ve stabilite hesabı önceliklidir. Kolonların imalat sırası, taze kolonların etkilenmesini önleyecek şekilde planlanır.
Jet Grout Kolonlarında Hangi Testler Yapılır?
| Test / kontrol | Ne gösterir? | Dikkat |
|---|---|---|
| Deneme kolonu ve açığa çıkarma | Kolonun gerçek geometrisi ve yaklaşık çapı | Uygun erişim ve güvenli kazı gerekir. |
| Karot alma (başlık/tam boy) | Soilcrete numune ve kolon içi süreklilik hakkında veri | Karot kalitesi, numune temsiliyeti ve örselenme değerlendirilir. |
| Tek eksenli basınç dayanımı (UCS) | Karot/numunenin basınç dayanımı | Kür yaşı, numune boyutları ve deney standardı belirtilir. |
| Yükleme deneyi | İyileştirilmiş sistemin yük-deformasyon davranışı | Test düzeni ve kabul kriteri tasarımcı tarafından belirlenir. |
| Geçirgenlik / su basınç testleri | Geçirimsizlik performansı | Perde işlevi için proje bazında seçilir. |
| Jeofizik ve bütünlük yöntemleri | Süreklilik ve anomalilere ilişkin dolaylı bilgi | Jeoradar, PIT vb. her jet kolonunda standart veya tek başına kesin kabul testi değildir. |
| İnklinometre / oturma ölçümü | Çevre zemin ve yapı hareketleri | Özellikle komşu yapı ve derin kazı etkileri için. |
| Günlük kalite kayıtları | Basınç, debi, çekme, dönüş, çimento, reflü ve süre | Her kolon için izlenebilir kayıt tutulur. |
Test türü, numune adedi, kür süresi ve kabul sınırları geoteknik proje, ilgili standartlar ve işveren teknik şartnamesine göre belirlenmelidir. Uygulama için TS EN 12716 / EN 12716'nın güncel ve projede geçerli baskısı dikkate alınmalıdır.
Hangi Zeminlerde Jet Grout Yapılır? Kum, Kil, Silt, Çakıl ve Dolgu
Kumlu ve siltli zeminler
Jetin kesme-karıştırma davranışı dane dağılımı ve sıkılığa bağlıdır. Gevşek kumlarda sıvılaşma riskini azaltmaya yönelik tasarım yapılabilir; iyileştirme sonrası performans analizle doğrulanır.
Killi zeminler
Plastisite, kohezyon ve su içeriği çapı ve karışım homojenliğini etkiler. Yüksek basınç tek başına başarı ölçütü değildir; deneme kolonları kritik önemdedir.
Çakıllı, bloklu ve heterojen dolgu
İri parçalar jet gölgesi ve düzensiz kolon kesiti oluşturabilir. Delgi zorluğu, sapma, reflü ve gerçek çap özellikle kontrol edilir.
Yeraltı suyu ve komşu yapılar
Akım, basınç ve zemin kaybı davranışı değerlendirilmeli; kabarma, oturma ve yatay hareketler gerektiğinde ölçüm cihazlarıyla izlenmelidir.
Jet Grout Metraj, Çimento Sarfiyatı ve İmalat Süresi Hesabı
Toplam metraj (m) = kolon adedi × ortalama kolon boyu. Örneğin 180 adet × 12 m = 2.160 m. Teorik silindir hacmi (m³) = π × D² / 4 × L. Ø80 cm, 12 m kolon için yaklaşık 6,03 m³ teorik hacim bulunur. Bu hacim, doğrudan çimento şerbeti hacmi veya tüketimi değildir.
Örnek bütçe senaryosunda 120 kg/m varsayılırsa 2.160 m için 259.200 kg (259,2 ton) çimento hesaplanır. Bu yalnızca varsayımsal metraj hesabıdır; gerçek tüketim su/çimento oranı, zemin, çap, reflü ve deneme imalatına göre değişir.
Çekme süresi hesabı: 12 m kolon, 30 cm/dk sabit çekme hızı varsayımında teorik jetleme süresi 40 dakikadır. Delgi, tij ekleme, yer değiştirme, duruş ve temizlik süreleri dahil değildir.
Jet Grout Metre Fiyatı ve Maliyeti Neye Göre Değişir?
Jet grout birim fiyatı; kolon çapı ve boyu, Jet 1/2/3 seçimi, zemin sertliği, hedef dayanım, çimento tüketimi, nakliye-mobilizasyon, şantiye erişimi, makine sayısı, vardiya, testler, enerji, su, atık reflü yönetimi ve iş miktarına göre değişir. Sadece “kaç TL/metre?” sorusuyla sağlıklı kıyas yapılamaz. Teklifte çimento, mazot, testler, nakliye, KDV ve bekleme sürelerinin dahil olup olmadığı ayrı yazılmalıdır.
Jet Grout Hakkında Sık Sorulan Sorular
Jet grout ile DSM arasındaki fark nedir?
Jet grout yüksek enerjili jetle kesme-karıştırma yapar; DSM ise mekanik karıştırıcılarla zemini bağlayıcıyla karıştırır. Zemin, derinlik, çap ve proje hedefi yöntem seçimini belirler.
Jet grout kolon çapı nasıl belirlenir?
Ön tasarımda hedef çap seçilir; sistem, zemin ve enerji parametreleriyle deneme kolonları yapılır. Çap açığa çıkarma veya uygun doğrulama yöntemleriyle kontrol edilir.
Jet grout 400 bar ile kaç cm kolon yapar?
Tek bir çap söylenemez. Debi, nozul, çekme hızı, dönüş, zemin türü ve jet sistemi birlikte etkilidir.
Jet grout kolonunda demir donatı kullanılır mı?
Standart zemin iyileştirme kolonları çoğunlukla soilcrete olarak tasarlanır. Özel taşıyıcı veya yapısal ihtiyaçlarda donatı/profil kullanımı ayrıca mühendislik hesabı gerektirir.
Jet grout testi kaç günlükken yapılır?
Deney yaşı ve kabul ölçütleri projede tanımlanır; 7 ve 28 günlük değerlendirmeler görülebilir. Sonuçlar seçilen şartnameye göre yorumlanır.
Jet grout temel altında mı, iksada mı kullanılır?
Her iki amaçla da kullanılabilir; taşıma gücü, oturma, stabilite ve geçirimsizlik kriterleri farklıdır.
Jet grout kolonları arasında kaç cm aralık bırakılır?
Sabit bir aralık yoktur. Kolon çapı, düzen, yük paylaşımı, bindirme, tolerans ve tasarım hedefine göre hesaplanır.
Jet grout sıvılaşmayı tamamen önler mi?
Doğru tasarımla riski azaltabilir; “tamamen önler” şeklinde genel garanti verilemez. Deprem ve zemin performans analizi gerekir.
Jet grout proje çizimi için hangi bilgiler gerekir?
Zemin etüdü, mimari/statik temel planı, yükler, kazı kotları, yeraltı suyu, komşu yapı bilgileri ve hedef performans kriterleri gerekir.
Jet grout uygulamasında hangi testler zorunludur?
Deneme imalatı, kalite kayıtları ve proje şartnamesindeki doğrulama deneyleri esastır; her test her projede zorunlu değildir.
Jet Grout Uygulama ve Proje Desteği – Türkiye Geneli
STC Zemin; Ankara, İstanbul, İzmir, Konya, Kayseri, Sivas, Yozgat, Muğla, Mersin ve Türkiye genelindeki projeler için jet grout imalatı, saha organizasyonu, uygulama koordinasyonu ve test süreçleri hakkında teklif değerlendirmesi sunar. Projeye özel hizmet kapsamı, ekipman uygunluğu ve mobilizasyon teyit edilerek belirlenir.
Çay Mahallesi, Pazar Sokak, Vural Plaza, Kat 2, Sorgun / Yozgat
Telefon: 0507 593 12 23 · E-posta: info@stczemin.com.tr
Teklif için zemin etüt raporu, kolon çapı, kolon boyu, adet, uygulama ili ve varsa proje paftalarını paylaşabilirsiniz.