Ankraj ve İBO Bulon Uygulamaları

Ankraj ve İBO Bulon: Projeden Sahadaki Kabul Testine

STC Zemin; derin kazı iksa sistemleri, şev stabilizasyonu, kaya destekleri ve güçlendirme işlerinde ankraj ve kendinden delgili İBO bulon uygulamalarını proje koşullarına göre planlar. Bu rehber; işveren, proje müellifi, saha mühendisi ve satın alma ekiplerinin yöntem seçimi, metraj, kalite ve maliyet sorularını cevaplar. Nihai tasarım, zemin etüdü ve yetkili geoteknik mühendisin hesaplarına göre yapılır.

Zemin Ankrajı Nedir, Ne İşe Yarar?

Zemin ankrajı, çekme yüklerini başlık ve taşıyıcı sistem üzerinden daha gerideki uygun zemin veya kaya kütlesine aktaran elemandır. Fore kazık, diyafram duvar, betonarme perde, püskürtme beton kaplı şev ve iksa sistemlerinde yatay deplasmanları sınırlamak amacıyla kullanılır. Ankraj; tendon, serbest boy, kök (bağ) boyu, enjeksiyon, ankraj başlığı ve gerektiğinde korozyon korumasından oluşur.

Öngermeli Ankraj ile Pasif Bulon Arasındaki Fark

Öngermeli (aktif) ankraj, hidrolik kriko ile projedeki kilitleme yüküne gerilir; böylece destek sistemi kazı ilerlerken kontrollü olarak çalışır. Pasif zemin çivisi ve birçok kaya bulonu ise esas olarak deformasyon oluştuğunda yük mobilize eder. İBO kendinden delgili bulon, projeye bağlı olarak pasif destek veya özel tasarımlı ankraj bileşeni olarak kullanılabilir; her İBO bulon otomatik olarak öngermeli ankraj değildir.

İBO Bulon Nedir? Self Drilling Hollow Bar Sistemi

İBO (kendinden delgili, içi boş çubuk) sisteminde çelik çubuk delgi takımının parçasıdır; uçta kayıp matkap ucu bulunur. Delgi sırasında çubuğun içinden su, hava veya uygun akışkan geçirilebilir; ardından çimento şerbeti aynı iç kanaldan pompalanarak çevresindeki boşluk doldurulur. Delgi takımının geri alınmadan kalıcı eleman haline gelmesi, göçmeye eğilimli deliklerde avantaj sağlayabilir. Kullanılacak yöntem, zemin koşulları ve üretici sistem detaylarına bağlıdır.

R32, R38, R51 ve Diğer İBO Bulon Tipleri

R32, R38 ve R51 gibi adlandırmalar yaygın sistem ailelerini gösterir; R38N gibi sınıflar üreticiye bağlı nominal kesit ve dayanım değerlerine sahiptir. Çap tek başına taşıma kapasitesi demek değildir. Et kalınlığı, çelik sınıfı, diş profili, kuplör, uç, enjeksiyon ve zemin-yapışma kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. Projede belirtilmeyen bir R38N çubuğu, farklı bir üreticinin R38 sınıfı ile otomatik eşdeğer kabul edilmemelidir.

Ankraj Çeşitleri: Geçici, Kalıcı, Halatlı ve Çubuk Ankraj

Geçici ankrajlar kazı süresince destek sağlar; kalıcı ankrajlarda servis ömrü, izleme, çift korozyon koruması ve bakım detayları daha kritik hale gelir. Çok telli halat ankrajlar yüksek tasarım yüklerinde, çubuk ankrajlar farklı yük ve saha koşullarında tercih edilebilir. Kaya ankrajı, zemin ankrajı, basınç tipi ve çekme tipi kök düzenleri projeye göre seçilir.

Ankraj Uygulaması Nasıl Yapılır? 8 Aşamalı İş Akışı

1. Zemin etüdü, yeraltı suyu, komşu yapı ve altyapı taraması yapılır. 2. Projede ankraj kotu, aralık, eğim, toplam boy, serbest boy, kök boyu ve tasarım yükü belirlenir. 3. Çalışma platformu ve delgi ekipmanı hazırlanır. 4. Proje çapında ve açısında delgi gerçekleştirilir; gerektiğinde muhafaza borusu kullanılır. 5. Tendon, merkezleyici, ayırıcı ve koruma elemanları yerleştirilir. 6. Onaylı reçeteye göre enjeksiyon uygulanır, basınç ve hacim kaydedilir. 7. Gerekli kür/ dayanım şartları sağlandıktan sonra deney ve germe yapılır. 8. Kilitleme yükü, başlık ve nihai ölçümler tutanakla teslim edilir.

İBO Bulon İmalatı Nasıl Yapılır?

1. Aplikasyon ve delgi açısı kontrol edilir. 2. Uygun delgi ucu ve R sınıfı seçilir. 3. İçi boş çubuk ve kuplörlerle kademeli delgi yapılır. 4. Uygun enjeksiyon prosedürüyle çimento şerbeti iç kanaldan verilir. 5. Çıkış, basınç, sarfiyat ve kuplör bağlantıları kaydedilir. 6. Projedeki başlık plakası, somun ve yüzey kaplaması tamamlanır. 7. Tasarlanan kabul veya çekme testleri yapılır. Enjeksiyonun yalnızca pompalanmış olması, her noktada yeterli aderans oluştuğunu tek başına kanıtlamaz.

Delgi Çapı, Boy, Eğim ve Ankraj Aralıkları Nasıl Belirlenir?

Delgi çapı ve uzunluğu sabit katalog rakamıyla değil, geoteknik hesap ve saha denemesiyle seçilir. Ankrajlarda toplam boy = serbest boy + kök boyu olarak tanımlanır; gerekli paylar projede ayrıca belirtilir. Delgi eğimi, komşu parsel sınırları, yeraltı tesisatı, kazı kademesi ve ankrajların birbirine etkisi dikkate alınır. İBO boyu, kuplörlü modül sayısı ve efektif enjeksiyonlu uzunluk sahada kayıt altına alınır.

Hangi Zeminlerde Hangi Sistem Kullanılır?

Sıkı kum ve çakılda delik stabilitesi ile enjeksiyon kaybı; yumuşak kil ve siltte aderans, sürünme ve drenaj; ayrışmış kayada süreksizlikler; çatlaklı kayada enjeksiyon kaçakları ayrı değerlendirilir. Göçen deliklerde muhafazalı delgi veya kendinden delgili sistem seçenekleri incelenir. Su sızıntısı bulunan sahalarda basınç, şerbet geri dönüşü, komşu yapılara etkiler ve çalışma güvenliği ayrıca kontrol edilir.

Ankraj Testleri: Uygunluk, Kabul, Germe ve Sürünme

Öngermeli ankrajlarda tasarım ve şartnameye göre araştırma/uygunluk deneyleri, kabul deneyleri, kademeli yükleme-boşaltma, elastik uzama ve gerektiğinde sürünme ölçümleri yapılır. Ölçülen hareketler, yük-zaman kayıtları ve kalıcı deplasmanlar değerlendirilir. Deney yükü, kilitleme yükü ve kabul kriterleri tek bir genel tonaj olarak verilemez; proje, standart ve tendon kapasitesine göre belirlenir. İBO bulonlarda uygun seçilmiş çekme (pull-out) testleri, başlık ve enjeksiyon kontrolleri uygulanabilir.

İksa Deplasmanı ve İnklinometre Takibi

Çok kademeli kazılarda ankraj kuvveti tek başına yeterli performans göstergesi değildir. İnklinometre ile yatay zemin/iksa hareketleri, hassas nivelman ile oturmalar, gerektiğinde yük hücresi ile ankraj kuvvetleri izlenebilir. Alarm ve durdurma eşikleri proje müellifi tarafından tanımlanmalı; beklenmeyen hareketlerde kazı ve germe sırası yeniden değerlendirilmelidir.

Enjeksiyon: Su/Çimento Oranı, Basınç ve Sarfiyat

Çimento tipi, su/çimento oranı, katkı, karışım süresi ve basınç uygulama prosedürü projeye göre belirlenir. Çok yüksek basınç her zeminde daha iyi sonuç anlamına gelmez; hidrolik çatlatma, yüzey kabarması veya komşu yapılarda risk doğurabilir. Her delik için planlanan ve gerçekleşen şerbet hacmi, basınç, zaman, geri dönüş ve olası kayıplar kaydedilmelidir.

Ankraj ve İBO Bulon Metraj Hesabı

Toplam delgi metrajı = adet × projedeki delgi boyu. Örneğin 120 adet × 15 m = 1.800 m delgi. Ankraj serbest boyu 6 m ve kök boyu 9 m ise bu örnekte toplam boy 15 m olur. Ancak tendon, başlık, test, ek enjeksiyon, bekleme, mobilizasyon ve kuplörler sözleşmede ayrı ölçülebilir. İBO için 4.003 m toplam metrajda teklif kapsamının delgi, çubuk, kuplör, uç, enjeksiyon ve testleri içerip içermediği açık yazılmalıdır.

Ankraj ve İBO Bulon Fiyatları Neye Göre Değişir?

Birim fiyatı belirleyen başlıca değişkenler: R32/R38/R51 malzeme sınıfı, tasarım yükü, delgi çapı, boy ve eğim, zemin/kaya sertliği, muhafaza ihtiyacı, çimento sarfiyatı, iş platformu, kat sayısı, test adedi, şantiye erişimi, nakliye ve toplam metrajdır. “Ankraj metre fiyatı” ile “İBO bulon metre fiyatı” doğrudan karşılaştırılmamalıdır; malzeme ve test kapsamları farklı olabilir. Güncel fiyat için proje kesiti, zemin raporu ve metraj listesi ile teklif istenmelidir.

Ankraj, Zemin Çivisi, İBO ve Fore Kazık Birlikte Nasıl Çalışır?

Fore kazıklı iksa veya kesişen kazık perde, ankrajlarla geriye bağlanabilir. Zemin çivili şevlerde pasif elemanlar ve püskürtme beton yüzey birlikte çalışır. İBO bulon çatlaklı kaya ve delik stabilitesi sorunlu sahalarda seçenek olabilir. DSM ve jet grout gibi zemin iyileştirme yöntemleri ise farklı mekanizmalarla çalışır; birbirlerinin doğrudan ikamesi değildir.

Teklif İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

Saha adresi ve ulaşım koşulları, zemin etüt raporu, kazı derinliği, iksa kesitleri, ankraj/bulon yerleşim planı, adet-boy-çap bilgileri, yük ve test şartnamesi, çalışma platformu, enerji-su imkânı, hedef başlangıç tarihi ve iş programı paylaşılması teklifin doğruluğunu artırır.

Türkiye Genelinde Ankraj ve İBO Bulon Hizmeti

STC Zemin; Ankara, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Bursa, Yozgat, Kayseri, Konya, Sivas, Çorum, Samsun, Trabzon, Erzurum, Gaziantep, Adana, Mersin, Antalya, Muğla, Denizli, Manisa, Balıkesir, Eskişehir, Kütahya, Diyarbakır, Malatya, Van ve diğer illerde proje bazlı mobilizasyon ve teklif değerlendirmesi yapar. İllere özgü saha koşulları, mobilizasyon ve proje gerekleri ayrıca incelenir; bu ifade her ilde sürekli ofis bulunduğu anlamına gelmez.

Ankraj ve İBO Bulon Hakkında Sık Sorulan Sorular